تلاش روزانۀ هر فرد برای عمل بر طبق تعالیم بهائی به تدریج تبدیل به زندگی کاملا جدیدی می شود. با این حال، علی رغم این که گمان می شود زندگی مذهبی در انزوا و بی اعتنایی به امور دنیوی سپری می شود، زندگی بهائیان و خانواده های شان در آن واحد هم عمیقا روحانی و هم کاملا عملی و کاربردی است. زیرا در همان حال که بهائیان تشویق می شوند و در واقع از لحاظ مذهبی بر آنها واجب شده که هر روز نماز و مناجات بخوانند، در همان حال از آنان انتظار می رود که توجه کاملی به جهان وسیعتر داشته باشند. به ویژه، حضرت بهاءالله از بهائیان می خواهند که خدمت به عالم انسانی را یکی از اولویت های مهم زندگی خود قرار دهند. از این جهت به نظر می رسد که زندگی بهائیان از بسیاری جهات با زندگی دوستان و همسایگان شان تفاوت چندانی ندارد: بهائیان کار می کنند، تشکیل خانواده می دهند، در امور جامعه شرکت می جویند و از فعالیت های اجتماعی مدرن نظیر رفتن به سینما، دیدن تلویزیون، تماشای مسابقات ورزشی و یا شرکت در آنها، حضور در جشن ها و مناسبت های فرهنگی عمومی لذت می برند.

اما از جهت دیگر، کسانی که بهائی شده اند در می یابند که زندگی درونی شان، نگاهشان به زندگی و همچنین ماهیت و کیفیت روابط شخصی و تعاملات اجتماعی شان به مرور زمان دستخوش تغییرات چشمگیری می شود، به طوری که به یک حس هدفمندی کاملاً جدید، قوایی جدید در مواجهه با چالش ها و مشکلات، و یک احساس سعادت کلی، حتی در مقابل مشکلات، منجر می شود. به اعتقاد بسیاری از بهائیان، این همان تولد دوبارۀ روحانی است که همۀ ادیان بزرگ به آن وعده داده اند، هر چند که با جامعۀ مدرن جهانی کاملاً هماهنگی و سازگاری دارد. فرد چه در یک خانواده بهائی به دنیا بیاید و یا خود بهائی شود، رشد روحانی که هدف او به عنوان یک فرد بهائی است، در تمام طول حیاتش ادامه خواهد یافت. بهائیان در انجام فرائض روحانی، رفتار اخلاقی، فعالیت های اجتماعی و یا شرکت در امور جامعه، همواره در جهت ترقی و تعالی خود و دنیای اطراف خود تلاش می کنند.

زندگی درونی

حضرت بهاءالله نیز همچون دیگر پیامبران الهی فرموده اند که دعا از جمله مهمترین راه های ترقی و رشد روحانی است. هزاران دعا از قلم حضرت بهاءالله نازل شده است: ادعیۀ عمومی، دعای شفا، رشد روحانی، دعا برای امتحانات و مشکلات، ازدواج، زندگی اجتماعی، اطفال و نوع بشر. حضرت بهاءالله همچنین می فرمایند با این که در ابتدا ممکن است خود شخص متضرع از تأثیر دعا آگاه نباشد، ولی فضل الهی دیر یا زود بر روح او تاثیر خواهد گذاشت[۱].

علاوه بر این حضرت بها الله هدایاتی دربارۀ روش دعا کردن ارائه فرموده اند. ایشان از بهائیان می خواهند روزانه به تلاوت ادعیه بپردازند و مخصوصاً یکی از سه نماز «واجب» را در روز تلاوت کنند. کوتاه ترین نماز تنها سه جمله دارد و حاوی مطالب بسیاری دربارۀ رابطۀ خدا و انسان است. متن این نماز چنین است:

*أَشهَدُ يا اِلهی بِاَنَّكَ خَلَقتَنی لِعِرفانِكَ وَ عِبادَتِكَ أَشهَدُ فی هذَا الحينِ بِعَجزي وَ قُوَّتِكَ وَ ضَعفی وَ اقتِدارِكَ وَ فَقري وَ غَنائِكَ * لا إلهَ إلّا أَنتَ المُهَيمِنُ القَيّوم*[۲]

از دیگر فرائض روحانی می توان به روزه و تفکّر در آثار اشاره نمود. حضرت بهاءالله از پیروان شان می خواهند که هر روز زمانی را به تلاوت کلمه الله و تعمق در معنای آن اختصاص دهند. بهائیان می دانند که آثار حضرت بهاءالله کلام الهی در این عصر است و تلاوت و تعمق در معانی آنها روح را متحول می سازد.

با این حال حضرت بها الله آداب خاصی برای تفکر و تعمق مشخص نکرده اند. هر فرد بهائی آزاد است که شیوۀ تفکرش را خودش انتخاب کند. ممکن است برای برخی بهائیان کافی باشد که هر روز چند دقیقه ای دربارۀ معنای قسمتی از بیانات تفکر کنند. دیگران ممکن است در برنامۀ روزانه خود شیوۀ جدی تری از تفکر را بگنجانند. در عین حال یکی از آداب مهم آن است که فرد در پایان هر روز دربارۀ وقایع آن روز تفکر کند تا به حساب اعمال خود رسیدگی نماید.

فریضۀ روزه - که تقریباً در همۀ ادیان دنیا مرسوم است- سالی یک بار انجام می شود. ماه صیام (روزه) بهائیان ۱۹ روز است؛ از یازدهم تا بیست و نهم اسفند هر سال. این دوره زمانی برای تفکر عمیق و تجدید قوای روحانی است. اما روزه برای بیماران، زنان باردار یا شیرده، مسافران یا افرادی که بیش از ۷۰ سال دارند واجب نیست.

بورلی بوریس (Beverly Burris)، از اهالی جامائیکا که در سال ۱۹۷۴بهائی شده می گوید: «وقتی تازه بهائی شده بودم، با اضطراب به ایام روزه نزدیک می شدم، زیرا از سر کردن بدون غذا وحشت داشتم. اما به محض این که روزه گرفتن را آغاز کردم، دریافتم که احساس گرسنگی نمی کنم و به جای آن آرامشی درونی حس می نمودم. اکنون با اشتیاق انتظار روزه را می کشم. روزه یک موهبت است، راهی است برای ارزیابی درونی و تمرکز بر آنچه در ذهن، روح و جسممان می گذرد.»

اساسا برای هیچ یک از فرائض روحانی بهائی، تشریفات مذهبی خاصی وجود ندارد. مثلا تنها زمانی که خواندن نماز جماعت بر بهائیان واجب شده، نماز میت است. کشیش یا روحانی هم در دیانت بهائی وجود ندارد. بنابراین هر فرد مسؤول رشد روحانی خویش است. از هر نوع خرافاتی اجتناب می شود و مردم برای رشد روحانی خود به کشیش (روحانی) یا تشریفات مذهبی وابسته نیستند.

دنیای بیرون

فراتراز ضرورت دعا، تفکر و روزه، بهائیان اعمال نیکو و خدمت به نوع انسان را از مهمترین عوامل پرورش و رشد روحانی می دانند. اصولی که سرلوحۀ تعاملات بهائیان با دنیای اطرافشان است، همان ارزش های والای اخلاقی است که همۀ ادیان بزرگ دنیا تعلیم داده اند: عشق، شفقت، ادب، نیکوکاری، وفاداری، صداقت، امانت و فروتنی.

مفهوم خدمت همۀ این ارزش ها را در خود جای می دهد. از نظر بهائیان بهترین راه پرورش خویشتن –و وصول به عالی ترین مراتب سعادت بشری- خدمت است: چه در روابط خانوادگی که هدف آن خدمت به همسر، فرزندان و والدین است، و چه در جامعۀ بزرگتر که فرد از طریق تخصص، تجارت، کسب و کار و یا فعالیت های داوطلبانۀ اجتماعی به بهبود وضعیت سایرین کمک می کند.

شهناز دقیقی ماهر ۵۳ ساله می گوید: «به نظر من، اگر می خواهید دنیا را تغییر دهید، باید به دیگران خدمت کنید.» او پزشکی عمومی در شهر انگرز فرانسه است که از سال ۱۹۹۱ هر ساله سه بار تنها به آلبانی سفر می کند. در آنجا او با وقف شغل خصوصی پر درآمدی که در فرانسه دارد، کلینیکی رایگان در شهر جنوبی کورچا (Korcha) تاسیس کرده است. او می گوید: «اوّلین هدف [هر فرد] کمک به عالم است.»

وقتی در کورچا اقامت دارد، در اتاق خصوصی ساده ای در منزل یکی از خانواده های محلی به سر می برد و هر روز از آنجا به حدود ۱۶ روستای دورافتاده می رود و با استفاده از کیف پزشکی و تعدادی جعبه که داروها را به دقت در آنها قرار داده است، «کلینیک» خود را بر پا می کند. او در ملاقات هایش برای مردم صحبت می کند و برای آنها از مراقبت های بهداشتی به منظور پیشگیری از بیماری ها، و همچنین اصول اساسی اجتماعی همچون تساوی زن و مرد سخن می گوید و در می یابد که زنان بیش از مردان در این جلسات شرکت می کنند. خانم دقیقی ماهر می گوید: «به عقیدۀ من مهم است که زنان بیشتری در این کارها شرکت کنند، زیرا حداقل در محل زندگی من همیشه این طور به نظر می رسد که این مردان هستند که کارهای بشر دوستانه انجام می دهند. بنابراین من به عنوان یک بهائی، تصمیم به اقدام گرفتم.»

مراجع:

[۱] «ولکن يظهر عليه هذا الفضل فی يوم من الايّام» منتخباتی از آثار حضرت بهآءاللّه، لجنۀ نشر آثار امری بلسان فارسی و عربی، لانگنهاين – آلمان، نشر اوّل، ١٤١ بديع، ص ١٨٩.

[۲] حضرت بهاءاللّه، ادعيۀ حضرت محبوب، ص ٨٤. مضمون به فارسی: اي خدای من، شهادت می دهم كه تو مرا خلق فرمودی برای عرفان و عبادت خود. در اين هنگام شهادت مي دهم به عجز خود و قوت تو و ضعف خود و اقتدار تو و فقر خود و غنای تو. نيست خدايی جز تو كه پشتيبان هميشگي و پابرجا هستی.