بر اساس آثار بهائی، باید هدف نهائی زندگی هر انسانی رسیدن به كمال اخلاقی و روحانی باشد؛ یعنی هر انسانی باید تلاش کند هستی باطنی و رفتار ظاهری خود را با مشیت خالق مهربان هماهنگ سازد. یكی از اعتقادات محوری دین بهائی این است كه خداوند برای هر فرد تقدیر منحصر بفردی رقم زده است، تقدیری كه بر طبق انتخاب های آزاد و استفاده از فرصت های زندگی خود را آشكار می شود. به خصوص، با به كار بردن موهبت الهیِ اراده یا انتخاب آزادانه در راههای اخلاقی، فرصت های لازم برای ترقی روحانی فراهم می شوند. حضرت بهاءالله تأكید می فرمایند: «ولکن يظهرُ کلّ ذلک بارادات انفسکم»[۱] به این مضمون که «جمیع آنچه در وجود نهفته است، تنها به واسطۀ ارادۀ خود شما ظاهر می شود».

حضرت بهاءالله به بیانی زیبا، اعمال و رفتار فرد اخلاقی را توصیف می فرمایند و به پیروان خود سفارش می كنند كه به این ترتیب زندگی كنند:

«کن فی النّعمة منفقاً و فی فقدها شاکراً و فی الحقوق اميناً و فی الوجه طلقاً و للفقراء کنزاً و للاغنيآء ناصحاً و للمنادی مجيباً و فی الوعد وفيّاً و فی الامور منصفاً و فی الجمع صامتاً و فی القضآء عادلاً و للانسان خاضعاً و فی الظّلمة سراجاً و للمهموم فرجاً و للظّمآن بحراً و للمکروب ملجاً و للمظلوم ناصراً و عضداً و ظهراً و فی الاعمال متّقياً و للغريب وطناً و للمريض شفآء و للمستجير حصناً و للضّرير بصراً و لمن ضلّ صراطاً و لوجه الصّدق جمالاً و لهيکل الامانة طرازاً و لبيت الاخلاق عرشاً و لجسد العالم روحاً و لجنود العدل راية و لافق الخير نوراً و للأرض الطّيّبة رذاذاً و لبحر العلم فلکاً و لسمآء الکرم نجماً و لرأس الحکمة اکليلاً و لجبين الدّهر بياضاً و لشجر الخشوع ثمراً.» [۲]

حضرت بهاءالله نیز مانند حضرت ابراهیم، بودا، مسیح، محمد و سایر پیامبران آسمانی كه پیش از ایشان آمده اند، در پی بیدار ساختن قابلیت های اخلاقی و خلاق نهفته در وجود انسانی بودند. این بیان الهی به ما اطمینان می دهد که جایگاهی عالی رتبه برایمان رقم خورده که باید برای رسیدن به آن تلاش کنیم: «خَلَقْتُكَ عَالِياً...فَاصْعَدْ إِلى ما خُلِقْتَ لَهُ»[۳]. ایشان می فرمایند كه انسان ها بدان علّت از عدم به وجود آمدند که به «اصلاح عالم» پردازند و در کمال «اتّحاد و اتّفاق» در کنار هم زندگی کنند.[۴] ایشان افراد را به رشد و روحانی و کسب خلق وخوی رحمانی ترغیب می کنند: «اجعلوا اشراقَکم افضلَ من عشيّکم و غَدَکم احسنَ من امسکم فضل الانسان فی الخدمة و الکمال لا فی الزّينة و الثّروة و المال اجعلوا اقوالکم مقدّسةً عن الزّيغ و الهوی و اعمالکم منزّهةً عن الرّيب و الرّيا قل لا تصرفوا نقودَ اعمارِکم النّفيسةِ فی المشتهياتِ النّفسيّة و لا تقتصروا الامورَ علی منافعکم الشخصيّة ... اجتنبوا التّکاهل و التّکاسل و تمسّکوا بما ينتفع به العالم من الصّغير و الکبير و الشّيوخ و الارامل»[۵].

از منظر بهائی، دین نیروی عمدۀ متمدّن کننده در تاریخ بشری بوده است. به این ترتیب، بلوغ اخلاقی از آگاهی روحانی حاصل می شود. همان طور كه در آثار بهائی موکّداً ذکر شده است، هدف اصلی خداوند در اظهار اراده و مشیتش از طریق پیامبران این بوده که باعث تحوّلی در شرایط اخلاقی و مادی وجود انسان شود. تحوّلی كه حضرت بهاءالله ما را به آن دعوت می فرمایند، هم به شخصیت درونی هر فرد انسانی و هم به سازمان اجتماع مربوط می شود، تغییر و تحوّلی كه همكاری، شفقت، درستكاری و عدالت را پدید می آورد.

حضرت بهاءالله ترقی روحانی را با رفتار فردی مرتبط می دانند و می فرمایند که «مدائن قلوب» را باید با جنود «اعمال طيّبه و اخلاق مرضيّه» فتح نمود.[۶] ایشان از عالمیان میخواهند كه وجودشان را به نور «امانت»، زیور «صدق» و احسان روشن كنند.[۷] خدمت به نوع انسان هم هدف حیات فردی و هم هدف تمام ترتیبات اجتماعی است: «بخود مشغول نباشيد در فکر اصلاح عالم و تهذيب امم باشيد»[۸].

حضرت بهاءالله عالی ترین معیارهای اخلاقی را پیش روی ما قرار داده اند و از ما می خواهند برای رسیدن به آن تلاش كنیم. انجام این كار تنها راه خوشبختی و كامیابی حقیقی است. بنابراین پیشرفت اخلاقی و روحانی ما برای رفاه مان در حیات این دنیا و زندگی پس از مرگ لازم و ضروری است. همچنان كه حضرت بهاءالله افراد را به داشتن قلبی پاک و روشن سفارش می كنند: «امْلِكْ قَلْباً جَيِّداً حَسَناً مُنيراً لِتَمْلِكَ مُلْكاً دائِماً باقِياً أَزَلاً قَدِيماً»[۹].

مراجع:

[۱] منتخباتی از آثار حضرت بهآءاللّه، ص ١٠١.

[۲] همان منبع، ص ١٨٢. مضمون بیان مبارک به فارسی: «ھنگام نعمت بخشنده باش و در نبودش شاکر باش و در حقوق امين باش و در چھره گشاده رو باش و برای فقرا گنج باش و برای ثروتمندان اندرزگو باش و برای منادی اجابت کننده باش و در وعده وفادار باش و در امور منصف باش و در جمع ساکت باش و در قضاوت عادل باش و برای مردمان فروتن باش و در تاريکی چراغ باش و برای غمگین گشايش باش و برای تشنه دريا باش و برای غمگين پناه باش و برای مظلوم ياور و پشت و پناه باش و در اعمال پرھيزگار باش و برای غريب وطن باش و برای مريض شفاء و درمان باش و برای پناھنده پناھگاه باش و برای کور چشم باش و برای گمکرده راه راه باش و برای چھرۀ راستی زيبايی باش و برای پيکرِ امانت زينت و زيور باش و برای خانۀ اخلاق سقف باش و برای جسدِ عالم روح باش و برای لشکريان عدل پرچم باش و برای افق و کرانۀ خير نور باش و برای زمين پاک نم نمِ باران باش و برای دريای علم کشتی باش و برای آسمانِ کرم و بخشش ستاره باش و برای سَرِ حکمت تاج باش و برای پيشانیِ روزگار سپيدی و روشنی باش و برای درختِ فروتنی و بردباری ميوه باش».

[۳] کلمات مکنونۀ عربی، برزیل: ۱۹۹۵، شمارۀ ۲۲. مضمون به فارسی: «تو را عالی وبلندمرتبه خلق نمودم، پس به آنچه برای آن آفریده شدی، صعود کن».

[۴] منتخباتی از آثار حضرت بهآءاللّه، ص ١٤٠ و ١٤٢.

[۵] مجموعه‏ای از الواح جمال اقدس ابهی که بعد از کتاب اقدس نازل شده، لجنه نشر آثار امری بلسان فارسی و عربی، لانگنهاين – آلمان، نشر اول – ۱۳۷ بديع؛ ص ٨١. مضمون به فارسی: «صبح تان را بهتر از شب تان و فردای تان را بهتر از دیروزتان قرار دهید. برتری انسان در خدمت كمال است، نه در زینت و ثروت و مال. سخنان تان را از زیغ و آلودگی و هوا و هوس و اعمال تان را از ریب و شک و ریا و تظاهر پاك كنید. بگو سرمایه های عمر گرانبهای تان را در ارضاء مشتهیات نفسانی اصراف نكنید و امور را به منافع شخصیتان محدود نسازید... از تنبلی و كسالت پرهیز كنید و به آنچه كه به همۀ عالم از کوچک و بزرگ، پیر و جوان، ثروتمند و ضعیف بیچاره یا بیوه نفع می رساند، تمسّک نمایید».

[۶] آیات الهی، ج ۱، لجنهء نشر آثار امری بلسان فارسی و عربی، لانگنهاين _ آلمان، ١٤٨ بديع، ص۲۸۰.

[۷] ظهور عدل الهى، شوقی ربّانی، ترجمه هوشمند فتح اعظم، ص ۲۱.

[۸] منتخباتی از آثار حضرت بهآءاللّه، ص ٦٧.

[۹] کلمات مکنونۀ عربی، برزیل: ۱۹۹۵، شمارۀ ۱. مضمون به فارسی: «قلبی پاک، نیكو و روشن مالک شو تا مالک ملكی دائمی باقی همیشگی و بی آغاز شوی».